Էրեբունի հնագույն քաղաք-ամրոց

Էրեբունի ամրոցի ավերակները, որոնք գտնվում են Արին Բերդ բլրի վրա՝ ժամանակակից Երևանի հարավային ծայրամասում, Ուրարտուի թագավորության ժամանակաշրջանի ամենաարժեքավոր գտածոներից են։ Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի պետության արքա Արգիշտի I-ի կողմից։ Իրականում Երևան անվանումը հենց Էրեբունին է՝ երկար տարիների ձևափոխություններից հետո, և Երևանի հիմնադրման տարեթիվ է համարվում հենց մ.թ.ա. 782 թվականը։ Էրեբունի-Երևան քաղաքի օրը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ հանգստյան օրերին։ Քաղաք-ամրոցը քառակուսի ձև ուներ և շրջապատված էր բարձր պարիսպներով։ Քաղաքի ներսում եղել են բնակելի տներ, տաճարներ, խանութներ և այլ կառույցներ։ Քաղաքի պարիսպները կառուցված էին քարից և ունեին մոտ 10 մետր բարձրություն։ Կառուցվել է բլրի վրա և կարևոր դեր է խաղացել Ուրարտուի պաշտպանության և վարչական կառավարման գործում։ Այն շրջապատված էր ամուր պարիսպներով և ուներ զարգացած ենթակառուցվածք՝ ներառյալ պալատներ, տաճարներ, պահեստներ, արհեստանոցներ և բնակելի շենքեր։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև բազմաթիվ հնագիտական գտածոներ՝ խեցեղեն, զարդեր, զենքեր և կենցաղային իրեր, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս Ուրարտուի կյանքի մասին։ Էրեբունին ավերվել է ասորական զորքերի ներխուժման հետևանքով մ.թ.ա. 590 թվականին, որից հետո լքվել և մոռացվել է։ Սակայն XX դարի 20-ական թվականներին հնագիտական պեղումները վերականգնեցին այս յուրահատուկ հնագիտական հուշարձանը։ Այսօր Էրեբունին հայտնի տուրիստական վայր է, որտեղ այցելուները կարող են տեսնել հին քաղաք-ամրոցի մնացորդները և ծանոթանալ նրա պատմությանն ու մշակույթին թանգարանային ցուցադրությունների և էքսկուրսիաների միջոցով։