Կոբայրի վանք

Կոբայրը միջնադարյան հայկական վանք է։ Գտնվում է Դեբեդ գետի անտառապատ կիրճի լանջերին՝ Թումանյան և Այգեհատ գյուղերի մոտ, Լոռու մարզում։ Կոբայր վանքի անվանումը грузինական «կոբ» արմատի և հայկական «այր» բառի համադրություն է և նշանակում է քարանձավ, ինչը հաստատվում է այս տարածքում բազմաթիվ քարանձավների առկայությամբ։ Այն գտնվում է լեռնային տեղանքում, որպեսզի ապահովի վանականների մենությունը և հանգստությունը նրանց հոգևոր պրակտիկայի համար։ XII դարում հիմնադրված այս վանական համալիրը զարմացնում է իր ճարտարապետական ներդաշնակությամբ, հարուստ պատմությամբ և յուրահատուկ դիրքով, որը գրավում է ճանապարհորդներին և ուխտավորներին ամբողջ աշխարհից։ Գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է 1171 թ. Կյուրիկյան իշխանների կողմից։ Հետագայում վանքը գնվել է Զաքարյանների կողմից։ Նրանց օրոք 1279 թ. կառուցվել է զանգակատունը, որը հետագայում կատարել է դամբարանի դեր, և մի շարք այլ կառույցներ։ Դրանց թվում առանձնանում է գլխավոր տաճարի կողքին գտնվող փոքրիկ եկեղեցին։ Միջնադարում վանական համալիրը ծառայել է որպես մշակութային կենտրոն, ինչպես նաև վայր, որտեղ ընդօրինակվում էին տարեգրությունները։ Այստեղ ապրել է հայ տարեգիր և աստվածաբան Դավիթ Կոբայրեցին։ Խորանի պատերը զարդարված են մարգարեների պատկերներով և լավ պահպանված որմնանկարներով՝ ինչպես հայկական, այնպես էլ վրացական ավանդական ճարտարապետական ոճով։ Որմնանկարների ամենահայտնի կոմպոզիցիաներից մեկը պատկերում է Խաչի թափորը, որը քրիստոնեական կրոնում կենտրոնական իրադարձություն է։ Վանքը գտնվում է ժայռի գագաթին, ուստի այստեղից բացվում է հոյակապ տեսարան դեպի շրջակա բնապատկերները, ներառյալ բերրի հովիտները և Դեբեդ գետի հովիտները։ Սա Հայաստանի ամենահետաքրքիր, յուրահատուկ, քիչ ուսումնասիրված և գեղեցիկ վանքերից մեկն է։ Այստեղ շատ քչերն են գնում, քիչ տուրֆիրմաներ են այս վայրը ներառում իրենց ծրագրերում՝ հավանաբար վանքի որոշակի անմխիթար վիճակի և անմատչելիության պատճառով։ Բայց տեսնելն անկասկած արժե։ Զբոսաշրջիկներն ասում են, որ այն առանձնահատուկ էներգետիկա ունի։