Արենի-1 քարանձավ (Թռչունների քարանձավ)

Վայոց ձորի գեղատեսիլ մարզում, Արենի գյուղի մոտ, որը հայտնի է իր խաղողի այգիներով և հնագույն գինեգործարանով, թաքնված է զարմանալի Արենի-1 քարանձավը, որը հայտնի է նաև որպես Թռչունների քարանձավ։ Սա հնագիտական գանձ է, որտեղ հայտնաբերվել են էնեոլիթի դարաշրջանին վերաբերող մարդկային գործունեության հետքեր, ինչը այն դարձնում է աշխարհի ամենահին գինեգործարաններից մեկը։ Քարանձավը ստացել է «Թռչունների քարանձավ» անվանումը նրա պատերին և առաստաղներին հայտնաբերված բազմաթիվ թռչնաբների պատճառով։ Իսկ «Արենի-1» անվանումը ցույց է տալիս նրա դիրքը Արենի գյուղի մոտ և այն այս տարածքում հայտնաբերված մի քանի քարանձավներից առաջինն է։ Քարանձավում հայտնաբերվել են գինեգործական սարքավորումների մնացորդներ, որոնք թվագրվում են մոտավորապես մ.թ.ա. 6100 թվականով։ Սա վկայում է, որ Հայաստանում գինեգործությունը շատ հին արմատներ ունի։ Հայտնաբերվել են նաև տարբեր արտեֆակտներ, ներառյալ կերամիկական անոթներ, աշխատանքի գործիքներ, հագուստի մնացորդներ և նույնիսկ աշխարհի ամենահին կաշվե կոշիկը։ Այս գտածոները թույլ են տալիս գիտնականներին ավելի լավ հասկանալ այս տարածքը հազարավոր տարիներ առաջ բնակեցված մարդկանց կյանքն ու կենցաղը։ Արենի-1 քարանձավը կարևոր հնագիտական հուշարձան է, որը լույս է սփռում գինեգործության պատմության և մարդկային քաղաքակրթության վաղ զարգացման փուլերի վրա։ Պեղումները շարունակվում են մինչ օրս և կշարունակվեն դեռ շատ երկար, հաշվի առնելով, որ քարանձավի միայն 5%-ն է ուսումնասիրված։