Արսնաձորի դիտակետ

Վորոտան գետի խոր կիրճի վրա կախված ժայռի գագաթին՝ Սյունիքի մարզում, Երևանից 250 կմ հարավ, կանգնած է Հայաստանի բուռն պատմության լուռ վկան՝ Արսնաձորի դիտակետը։ Այս հին պահակային աշտարակը, կարծես հենց ժայռից կերտված, պահպանում է այն ժամանակների հիշողությունը, երբ թշնամու արշավանքները մշտական սպառնալիք էին, իսկ պաշտպանների զգոնությունը՝ գոյատևման գրավական։ «Արսնաձոր» անվանումը կապված է մի գեղեցիկ ու տխուր լեգենդի հետ մի աղջկա մասին, որը գերությունից մահը նախընտրեց և նետվեց կիրճը՝ փրկվելով հետապնդողներից։ Նրա շրջազգեստը, օդով լցվելով, թևերի պես մեղմորեն իջեցրեց նրան գետնին։ Այդ ժամանակից ի վեր այս վայրը կոչվում է Արսնաձոր, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «Հարսի կիրճ»։ Արսնաձորի դիտակետը Վորոտան գետի կիրճի երկայնքով ձգվող ազդանշանային աշտարակների բարդ համակարգի մաս էր։ Իր բարձրությունից պաշտպանները կարող էին դիտել շրջակայքը և ազդանշանային կրակների, ծխի կամ այս դեպքում զանգի միջոցով զգուշացնել թշնամու մոտենալու մասին։ Արսնաձորի դիտակետը երրորդն էր զգուշացման շղթայում։ Այստեղից զանգի ղողանջը լսվում էր արդեն Տաթևի վանքում, իսկ Տաթևի վանքի զանգն արդեն տեղեկացնում էր թշնամիների մոտենալու մասին բոլոր շրջակա գյուղերին։ Մի անգամ՝ 15-րդ դարում, հերթական արշավանքի ժամանակ, թշնամիները կարողացան աննկատ մոտենալ աշտարակին։ Նրանք սպանեցին պահակին և կտրեցին զանգը՝ բնակիչներին վտանգի մասին միմյանց զգուշացնելու հնարավորությունից զրկելու համար։