Խոր Վիրապի վանք

Խոր Վիրապի վանքը գտնվում է Թուրքիայի սահմանից ոչ հեռու՝ առասպելական Արարատ լեռան ստորոտին։ Անվանումը բառացիորեն թարգմանվում է որպես «խոր փոս», ինչը մատնանշում է նրա առանձնահատուկ դիրքը։ Հնում այստեղ էր գտնվում Արտաշատ քաղաքի՝ Հայաստանի 4-րդ մայրաքաղաքի ստորգետնյա բանտը։ Այստեղ մինչ օրս պահպանվել է 6,2 մետր խորությամբ փոսը, որտեղ, ըստ ավանդության, հայ սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը գերության մեջ անցկացրել է իր կյանքի բազմաթիվ տարիներ։ Սուրբ Գրիգորը կարևոր դեր է խաղացել Հայաստան պետության կողմից քրիստոնեության ընդունման գործում, և վանքի տարածքում՝ փոսի վերևում գտնվող նրա անվան մատուռը, հանրաճանաչ ուխտատեղի է։ Հենց Գրիգորն է մկրտել Տրդատ III արքային և ըստ էության ողջ Հայաստանը՝ դառնալով բոլոր հայերի առաջին կաթողիկոսը, իսկ Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պաշտոնական պետական կրոն։ Ներկայիս վանական համալիրի տարածքում առաջինը հայտնվել է Գրիգոր Լուսավորչի մատուռը՝ 7-րդ դարում, որը հետագայում վերակառուցվել է (վերջին փոփոխությունները եղել են 1660-ական թվականներին)։ Հենց նրա ներսում է գտնվում այն փոսը, ուր կարող են իջնել բոլոր ցանկացողները։ Հիմնական եկեղեցին՝ Սուրբ Աստվածածինը, կառուցվել է 17-րդ դարի կեսերին, այդ ժամանակ էլ կառուցվել են վանականների խցերը և ընդհանուր առմամբ վանական համալիրը՝ ամրոցային պարսպով։ Խոր Վիրապի վանքի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը Արարատ լեռան հոյակապ տեսարանն է։ Վանքի դիրքը փոքրիկ բլրի վրա՝ Արարատ հրաբխի անմիջական հարևանությամբ, ստեղծում է յուրահատուկ համայնապատկերներ, որոնք գրավում են զբոսաշրջիկներին և ուխտավորներին։ Խոր Վիրապի վանքը կարևոր նշանակություն ունի հայկական պատմության, մշակույթի և կրոնի մեջ։ Այն հավատացյալների ուխտատեղի է և Հայաստանի գլխավոր զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից մեկը։ Խոր Վիրապի վանք այցելելը հնարավորություն է տալիս զգալ այս երկրի հոգևոր ժառանգությունը և վայելել գեղեցիկ բնապատկերները՝ զուգորդված հարուստ պատմության հետ։