Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցի

Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին վաղ քրիստոնեության մեծագույն հուշարձաններից է և ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Գտնվում է Էջմիածնում (Վաղարշապատ քաղաքում), որը Հայաստանի և բոլոր հայերի հոգևոր մայրաքաղաքն է։ Սա վայր է, որը ոգեշնչում է իր պատմությամբ, ճարտարապետությամբ և հոգևորությամբ։ Հիմնադրվել է 618 թվականին և այդ ժամանակից ի վեր ծառայում է որպես կարևոր կրոնական կենտրոն։ Կառուցվել է սուրբ Հռիփսիմեի թաղման վայրում։ Սուրբ Հռիփսիմեն, որը հայտնի է նաև որպես Հռիփսիմե, վաղ քրիստոնեական քարոզիչ, նահատակ և սուրբ էր։ Ծնվել է III դարում Հռոմում։ Հռիփսիմեն ապրում էր Սուրբ Պողոսի լեռնային հինհռոմեական վանքում, որի վանահայրը Գայանեն էր։ Հռիփսիմեի գեղեցկությունը գրավեց կայսր Դիոկղետիանոսի ուշադրությունը, որը ցանկանում էր նրան կնության առնել։ Սակայն Հռիփսիմեն մերժեց՝ հայտարարելով, որ պատկանում է միայն Քրիստոսին։ Այլ քարոզիչների հետ նա պատսպարվեց Ալեքսանդրիայում, որտեղ նրանց երևաց Սուրբ Աստվածածինը՝ ցույց տալով նրանց ճանապարհը դեպի Հայաստան։ Հայաստանում հայոց արքա Տրդատ III-ը, իմանալով Հռոմում աղջիկների հետ կատարվածի մասին, ինքն էլ ցանկացավ կնության առնել գեղեցկուհի Հռիփսիմեին։ Հռիփսիմեի մերժումը արքային զայրացրեց։ Նա իր հետ ժամանած քարոզիչների հետ ենթարկվեց դաժան տանջանքների և հետագայում սպանվեց՝ քարկոծվելով։ Անմեղ քրիստոնյա կանանց մահապատժից հետո Տրդատը հիվանդացավ ծանր նյարդային հիվանդությամբ։ Արքայի խելագարությունից բուժեց Գրիգոր Լուսավորիչը, որից հետո, հավատալով քրիստոնեական հավատքի զորությանը, Տրդատ III-ը մկրտվեց, մկրտեց ժողովրդին և 301 թվականին քրիստոնեությունը հռչակեց Հայաստանի պետական կրոն։ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին վաղ քրիստոնեական ճարտարապետության գլուխգործոց է։ Նրա ներդաշնակ և վեհ կառույցը, գեղեցիկ իր պարզությամբ, ապշեցնում է երևակայությունը։ Տաճարի ուղղանկյուն հիմքում չորս կիսաշրջանաձև խորշեր կազմում են խաչ։